Bireysel emeklilik sistemi (BES) nedir? Avantajları nelerdir?

Bireysel Emeklilik Sistemi, düzenli birikim yapılarak, birikim yapılan parayı fonlarda değerlendirmek suretiyle gelecek için ikinci bir emeklilik sağlayan sistemdir. Çalışan insanların genç yaşlarda yaşadığı yaşam standartları ile emeklilik dönemine gelindiğinde yaşadığı yaşam standartları aynı olmadığı için emeklilik döneminde de konforlu bir hayat yaşamak için düzenli birikimlerle geleceğe yapılan ikinci yatırım seçeneğidir.

Bireysel Emeklilik Sistemi’nde yatırımcıların her ay düzenli olarak yatırdığı katkı payları, alanında uzman portföy yöneticileri tarafından yönetilen emeklilik yatırım fonlarında değerlenir. Birikimlerin değerlenmesi için her ay yatırılan katkı payları, yatırımcıların bireysel emeklilik sistemine dahil olduğu kurumların danışmanları tarafından fonların yönetilmesi sağlandığı gibi, yatırımcılar da kendi fon değişikliklerini kendileri yapabilmektedirler.

Bireysel emeklilik sisteminde bir diğer avantajlı konu ise yatırılan katkı paylarının 0 kadar kısmının, devlet katkısı ile biriken bakiyeye eklenmesidir. Üstelik devlet katkısı avantajından yararlanmak için gelir vergisi mükellefi olunmasına da gerek bulunmamaktadır. Bireysel emekliliğin teşvik edilmesine  yönelik olarak  01.01.2013 tarihinden itibaren  devletin, tüm bireysel emeklilik katılımcılarının ilgili hesaplarına aylık % olarak belirlenen devlet katkısı oranı 4632 sayılı Kanun’daki değişiklik ile 0 olarak belirlenmiştir.

Bireysel Emeklilik Sistemi ile yatırımcıların aylık, 3 aylık, 6 aylık ve hatta yıllık olarak yatırdığı katkı payları, emekli olana kadar bireysel emeklilik hesaplarında birikir. Yatırımcılar, belirli dönemlerde yatırdıkları katkı paylarını mali durumlarında zorlanma yaşamaları halinde dondurma hakkına sahip olmakla birlikte sonraki dönemlerde tekrar katkı payı yatırmaya devam etme hakkına sahiptir. Yatırımcıların katkı paylarını kendilerinin belirleme hakkı da bulunmaktadır.

Katılımcılardan;

• En az 3 yıl sistemde kalanlar devlet katkısı ve getirilerinin ’ine,
• En az 6 yıl kalanlar 5’ine,
• En az 10 yıl kalanlar `’ına,
• 10 yıl sistemde kaldıktan sonra 56 yaşını dolduranlar devlet katkısının 0’üne hak kazanacaktır.  

Bireysel Emeklilik Katılımcılarının Temel Hakları
 

• Fon Dağılımı Değişikliği
  Bireysel emeklilik hesabınızdaki birikimlerinizin ve yatırdığınız katkı paylarınızın emeklilik yatırım fonları arasındaki dağılım oranlarını veya tutarları, bir yılda azami on iki kez değiştirebilirsiniz.
• Emeklilik Planı Değişikliği
  Emeklilik planınızı bir yılda azami dört kez değiştirilebilirsiniz. Yeni emeklilik planınıza değişiklik tarihi itibarıyla on gün içerisinde geçiş yapılır ve geçiş yapılan tarih itibariyle on iş günü içinde yeni emeklilik sözleşmeniz size ulaştırılır.
• Hakların Kullanımı
  Bireysel emeklilik sözleşmelerinde ve gruba bağlı bireysel emeklilik sözleşmelerinde, sözleşmeden doğan haklar kural olarak katılımcı tarafından kullanılır. Sistemden ayrılma ve emeklilik hakkı hariç diğer hakların katılımcı ad ve hesabına katkı payı ödeyen kişi tarafından kullanılması kararlaştırılabilir.
• Cayma Hakkı ve Yapılan Yatırımlar
  Emeklilik sözleşmesi imzaladığınızda imza tarihinden sonra 2 ay içerisinde sözleşmeden cayma hakkınız vardır. Bu durumda yaptığınız tüm yatırımlar fon toplam gider kesintisi hariç eğer varsa o güne kadarki fon getirileriyle beraber on iş günü içinde iade edilir.
• Katkı Payının Değiştirilmesi ve Yatırıma Ara Verme
  – Emeklilik sözleşmesinde istendiği zaman katkı payı azaltılıp artırılabilir. Emeklilik sözleşmesi süresi içinde katkı payı yatırılmasına ara verilebilir. Vadesinde yatırılmayan katkı payının yatırılma tarihini takiben üç ay içerisinde ilgili hesaba herhangi bir yatırılma söz konusu değilse, ilgili sözleşmede yatırıma ara verildiği karar verilir. Bu durumda ara verme süreci boyunca katılımcının birikiminden, ara verilen her tam ay için iki TL’yi aşmayacak şekilde ek yönetim gider kesintisi alınabilir.

• Sistemden Ayrılma
  Katılımcı, emekliliğe hak kazanmadan sistemden ayrılması halinde bireysel emeklilik sistemine giriş tarihinden kaynaklanan süreye ilişkin haklarını kaybeder.
• Şirket ayrılma amacı ile kendisine yapılan başvuru üzerine, sistemden ayrılmanın doğuracağı mali sonuçları içeren ayrılma bilgi ve talep formunu ve hesap bildirim cetvelini katılımcının tanımlı elektronik posta adresine veya faksına, bunlar yoksa posta adresine beş iş günü içinde gönderir. Katılımcının ayrılma talep formunu imzalayarak şirkete göndermesi halinde, bireysel emeklilik hesabındaki birikim ve devlet katkısı hesabındaki varsa hak kazanılan tutarlar, yasal kesintiler yapılarak formun şirkete ulaştığı tarihten itibaren yirmi iş günü içinde katılımcıya ödenir.
• Katılımcının maluliyet hali nedeniyle sistemden ayrılma talebinde bulunabilmesi için sosyal güvenlik mevzuatına göre maluliyet gelirine hak kazanmış olması gerekir. Katılımcının sosyal güvencesinin bulunmaması halinde, maluliyet halinin resmi sağlık müesseseleri tarafından verilecek bir rapor ile tespit edilmesi gerekir.
• Katılımcının vefat etmesi halinde birikimleri ve varsa hak kazanılan devlet katkısı ve getirileri, 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu hükümleri saklı kalmak kaydıyla –varsa- emeklilik sözleşmesinde belirtilen lehdarlara veya kanunî mirasçılarına ödenir.